| Ik heb gemerkt dat je de structuur van Iederwijs niet kunt zien vanuit het oude referentiekader. Het is heel gestructureerd, maar vooral vanuit de kinderen Diederik Konijn (bankier), na een bezoek aan Iederwijs |
“Kinderen hebben structuur en grenzen nodig,” wordt vaak gezegd. Het doel van een structuur is om overzicht, veiligheid en duidelijkheid te bieden, zodat er ruimte en energie over blijft om je bezig te houden met wat je belangrijk vindt. Er is geen onveilige chaos meer. Binnen Iederwijs zoeken we naar een manier hoe ieder zoveel mogelijk zijn of haar eigen weg kan gaan en er toch ondersteuning is. We maken gebruik van communicatie en regels om een dynamische ondersteunende structuur te creëren.
Houvast en rust
Het hangt van de benadering af op welke manier je die veiligheid vorm geeft. De gebruikelijke manier is om die veiligheid te zoeken in de vorm van regels en procedures, waar je aan moet voldoen en waar je je aan te houden hebt. Er is dan orde en regelmaat.
Vanaf de buitenkant lijkt Iederwijs een groep spelende kinderen. Een structuur is niet direct zichtbaar. Toch wordt er vaak een onderliggende rust en orde ervaren.
Het houvast en rust wordt door kinderen binnen Iederwijs gevonden in:
- de kinderen en de iederwijzers die er iedere dag zijn, of een bepaalde dag in de week.
- de manier van omgaan met elkaar: ze kunnen er vanuit gaan dat er respectvol met ze wordt omgegaan; dit geeft hen rust en ruimte om hun eigen weg te gaan.
- de wekelijkse schoolkring, waarin dingen aan de orde gesteld kunnen worden en dingen besproken kunnen worden.
- de afspraken/regels die met elkaar gemaakt zijn
- de persoonlijke afspraken, zoals de wekelijkse les Frans of muziek.
Regels
In de maatschappij werkt het over algemeen zo: als er iets gebeurt dat niet de bedoeling is wordt er een regel gemaakt die aangeeft wat wel en niet kan. Het leerproces wordt in de vorm van een regel aangegeven. Zo staat in de wet dat je niet mag stelen, niet mag doodslaan en dat je rechts moet rijden op de weg. Als iemand een regel overtreedt wordt het bestraft, als veel mensen de regel overtreden wordt de controle verscherpt en misschien wordt de regel bijgesteld.
Op Iederwijs zijn er ook regels. Ze worden met elkaar gemaakt. Als er iets gebeurd is dat niet de bedoeling was praten we met elkaar. Soms is een gesprek genoeg. De uitkomst van het gesprek kan ook een regel zijn. Het geeft duidelijkheid de regel te formuleren om te kijken of we elkaar goed begrepen hebben. Omdat er zorgvuldig is gekeken naar wat we met elkaar willen wordt de regel gedragen.
Een regel is echter geen regel om de regel. Er zit een bedoeling achter. Als iemand binnen de school een regel overtreedt kan dit verschillende dingen betekenen: iemand heeft niet begrepen wat de bedoeling was. Dan is het zaak dit nog een keer uit te leggen. Dit doen kinderen en begeleiders dan ook.
Een andere mogelijkheid is dat de regel niet meer geldig is. In plaats van ondersteunend werkt de regel belemmerend. De regel heeft geen rekening gehouden met deze specifieke situatie. De ‘overtreding’ is een negatieve terugmelding dat het systeem niet klopt. De regel moet opnieuw worden bekeken. Het kan worden bijgesteld in de schoolkring. Op basis van argumenten wordt gekeken wat er aan bijstelling nodig is.
Wat ook kan gebeuren is dat mensen de regel vergeten. Het gesprek is geweest, kinderen weten van elkaar wat ze willen en wat ieders bedoeling is. In de praktijk komt de regel niet meer ter sprake. Als iemand het later zou overtreden is er niemand die zich er aan stoort. Ook dan heeft de regel zijn geldigheid verloren en kan ze worden afgeschaft.
Structuur door afstemming
| Binnen Iederwijs zijn er niet veel regels. Hoe meer afstemming er is, hoe beter de mensen met elkaar kunnen communiceren en hun eigen dingen ‘regelen’, hoe minder algemene regels er nodig zijn. Men zoekt zelf naar oplossingen voor die specifieke situatie. Als iemand de muziek aanzet zal iemand die zich baseert op regels zeggen: “Je mag geen muziek maken, dat is de regel.” De regel wordt gebruikt om iets af te dwingen. Als iemand geen mogelijkheden ziet om te communiceren wordt dit gebruikt. De wens van de ander wordt beperkt. Het gedrag van de ander verandert misschien, innerlijk is er verzet. | "Mijn eerste indruk van Iederwijs w as dat van een leuk kinderdag-verblijf. Toen ik met de kinderen sprak merkte ik dat er veel meer aan de hand was. Kinderen weten heel goed te verwoorden wat ze willen en bedoelen.” bezoeker van Iederwijs |
Iemand die geleerd heeft te communiceren zal zeggen: “Ik heb er last dat je hier de muziek hard aan hebt staan, want ik wil hier lezen.” Vervolgens wordt er samen naar een oplossing gezocht waarin beiden zich kunnen vinden.
In onze ervaring is het zo dat hoe meer kinderen bij hun eigen behoeften komen en dit kunnen uiten, hoe minder regels er nodig zijn. Ook verdwijnen regels omdat de behoefte aan een duidelijke formulering tijdelijk nodig was.
Kinderen kunnen niet vanzelf met elkaar omgaan zonder veel regels. Het is immers niet iets wat in de maatschappij al vanzelfsprekend is en dus als voorbeeld beschikbaar is. Dit is juist iets wat we als volwassenen en kinderen met elkaar aan het leren zijn. Het vraagt begeleiding om kinderen de mogelijkheid te laten ervaren.
Grenzen en verbinding
Vaak wordt gezegd dat kinderen grenzen nodig hebben. In onze ervaring hebben kinderen het nodig dat volwassenen helder en duidelijk zijn, dat ze weten waar ze staan. Het maakt onzeker als een volwassene niet duidelijk is. Duidelijk zijn betekent niet dat een volwassene het moet weten, maar dat wat iemand zegt overeenkomt met hoe hij/zij zich voelt. Dus als iemand zich onzeker voelt, dat dit dan gezegd wordt.
We zijn het vaak nog niet gewend om onze persoonlijke grenzen aan te geven. Dit is een leerproces voor zowel de kinderen als de volwassenen. Hoe duidelijker de ander is, hoe meer werkelijke verbinding er kan zijn. En verbinding is wat iedereen uiteindelijk ten diepste wil.
