Traditionele scholen kunnen veel leren van de particuliere scholen van Iederwijs. Maar deze scholen slaan door in hun oplossingen voor de tekortkomingen in het onderwijs.
Op de particuliere scholen van Iederwijs kiezen kinderen zelf wat, hoe, wanneer, met wie en op welk moment ze iets willen leren. Ieder kind is al wijs, er is slechts een veilige omgeving nodig om dat er uit te halen, is de gedachte. Daarom heeft Iederwijs geen klas en geen rooster, het is een kwestie van wachten tot een kind aangeeft iets te willen leren.
Een aantal bezorgde Kamerleden noemde de scholen eerder dit jaar veredelde speeltuinen, de minister van Onderwijs beloofde de eisen aan de particuliere scholen in de Wet op onderwijstoezicht aan te scherpen en de onderwijsinspectie ging op onderzoek uit. Dat resulteerde deze week in een kritisch rapport. Meer dan de helft van de onderzochte Iederwijssscholen voldoet niet aan de wettelijke normen. Dat zijn cijfers waar tegenstanders van experimenteel onderwijs mee uit de voeten kunnen. Zoals onderwijsexperimenten over het algemeen als wantrouwend benaderd worden in een wereld die gewend is aan kinderen en een klas en een meester/juf voor het bord.
Voorbarig
De kritiek op Iederwijs is op veel punten terecht, maar het rapport van de inspectie wordt te snel in het nadeel van Iederwijs uitgelegd. Bijna de helft van Iederwijsscholen voldoet immers wel aan de normen van de inspectie. Daaruit mag de conclusie getrokken worden dat de uitgangspunten van deze onderwijsvorm wettelijk gezien in orde zijn. Alleen slaagt meer dan de helft van de vaak (net begonnen) scholen er niet in dicht bij die uitgangspunten te blijven.
Daarom mag met de onderzoeksresultaten van de Onderwijsinspectie in de hand, ook een andere conclusie worden getrokken: De Tweede Kamerleden die dit voorjaar de Iederwijsscholen afdeden als veredelde speeltuinen, hebben voor hun beurt gesproken. Speeltuinen krijgen immers geen positief oordeel van de onderwijsinspectie.
Zo’n antireactie is te makkelijk. Er valt zelfs veel te leren van de particuliere scholen. De vraag is alleen of we ter discussie durven te stellen wat leren is. Een klas vol leerlingen lijkt op het eerste gezicht effectiever dan een huiskamerschooltje waar kinderen van verschillende leeftijden met allemaal verschillende dingen bezig zijn. In het eerste geval is ook beter te toetsen wat er geleerd is, maar is toetsbaar onderwijs bij voorbaat beter?
Manco’s blootgelegd
De kracht van Iederwijs is, dat het de manco’s blootlegt van het traditionele onderwijs: het kind moet leren op een door de school vastgesteld tijdstip, in een door de school vastgestelde structuur. Daarin wordt de leerling geacht in een bepaalde periode een bepaalde hoeveelheid lesstof tot zich te nemen. De kinderen moeten zelfs leren schrijven in een door de onderwijsmethode vastgesteld handschrift. Wie niet mee kan komen, is een probleemgeval en wordt als zodanig behandeld. Dat is niet ideaal. Iederwijs biedt een oplossing, maar slaat daarin door. Het klassikale systeem wordt volledig overboord gezet, en niet de leraar, maar het kind maakt uit wat het wil leren. Dat leidt tot zelfstandige kinderen, die eigen keuzes leren maken. Aan de andere kant kunnen ze ook verwend en eigenwijs overkomen en schikken ze zich in het vervolgonderwijs slecht onder de autoriteit van een leraar.
Mensbeeld
Grootste bezwaar tegen Iederwijs vanuit christelijk perspectief is het positieve mensbeeld dat Iederwijs erop nahoudt. Een kind is van nature niet goed, heeft niet alles al in zich wat het nodig heeft en is niet automatisch geďnteresseerd in kennis die niet leuk, maar wel nuttig is. Een leerling ontwikkelt zich eenzijdig op een school waar het kind de grootste inspiratiebron is.
Dat is iets anders dan een school die weet waar ze voor staat, met een heldere missie die het waard is om overgedragen te worden. De vrijblijvendheid van Iederwijs maakt het onmogelijk een kind met autoriteit te zeggen wat goed en waar is. Ook de bijbelse normen kunnen daarom slechts aangeboden worden als een van de opties. Op Iederwijs bestaat wel zoiets als gezamenlijke normen en waarden, maar wat waarheid is wordt aan ieder afzonderlijk overgelaten.
Andere cultuur
De rigoureuze andere aanpak van Iederwijs is moeilijk uit te leggen in onze cultuur. Dat is ook het probleem dat de Iederwijsscholen met de onderwijsinspectie hebben. De scholen hebben goed contact met de inspectie, maar de manier waarop de kinderen leren, wijkt zo sterk af van het traditionele schoolse onderwijs, dat het voor de inspectie ingewikkeld is het Iederwijs-onderwijs aan de wettelijke kwaliteitseisen te toetsen. Kwaliteit is, zoals Iederwijs zelf ook erkent, moeilijk van buitenaf te meten. Het vergt eerder vertrouwen of zelfs slechts een gevoel dat het goed zit. Daar kan een onderwijsinspecteur niet mee uit de voeten. Dat betekent dat zou moeten worden gekeken naar een andere vorm van toetsing in het onderwijs.
