Het loopt met lederwijs niet anders dan het ooit montessori of jenaplan is vergaan, zegt Kete Kervezee, het hoofd van de onderwijsinspectie. "Goed mogelijk dat lederwijs uitgroeit tot een professionele stroming, die door de overheid betaald wordt."
Veredelde speeltuinen, noemde een CDA-kamerlid lederwijs, waar kinderen mogen leren wat ze willen, wanneer ze het willen. Toch heeft de inspectie die deze privé-scholen het afgelopen jaar bezocht negen Iederwijs-basisscholen goedgekeurd. Zij voldeden aan de wettelijke eisen voor particuliere scholen. Acht Iederwijs-basisscholen en alle zes middelbare scholen kregen een negatief advies.
Kervezee: "Ook stromingen als montessori, dalton of jenaplan, begonnen als kleine vernieuwers, zijn uitgegroeid tot gewaardeerde delen van het onderwijssysteem. De weg die lederwijs volgt is voor ons echt niets nieuws. En middelbare scholen van lederwijs kunnen op den duur ook goed werken, er zijn toch ook montessorilycea gekomen?"
De huidige wet stelt minimale eisen aan particuliere scholen. Reguliere scholen worden inhoudelijk veel uitgebreider beoordeeld dan scholen die geen overheidsgeld ontvangen. Daar komt, onder druk van de Tweede Kamer, verandering in: Er zijn inmiddels in overleg met betrokken scholen, waaronder lederwijs, strengere voorwaarden opgesteld waaraan de scholen moeten voldoen. Dit jaar wordt dit zogenoemde toezichtkader getest, volgend jaar wordt de wet hierop aangepast.
"We gaan dit jaar naar alle particuliere scholen. Er zullen erbij zijn, ook lederwijsscholen, die feilloos voldoen aan de nieuwe eisen", zegt inspecteur Anneke Lassing-, die deze eisen heeft helpen opstellen. Zij voerde daartoe overleg met lederwijs. "Dat was inspirerend."
Maar Kervezee voegt toe: "We hebben er echt geen nieuwe inzichten van gekregen. Iederwijs is niet zo extreem. Als ik kijk naar ander vernieuwingsonderwijs zie ik niet heel veel verschil. Deze richtingen gaan allemaal uit van heel gemotiveerde ouders en van de interne motivatie van een kind om te leren."
Lassing: "Montessori bijvoorbeeld, en Iederwijs hebben beide een sterk vertrouwen in kinderen, maar bij Iederwijs is dit vertrouwen nog iets groter." Als dit vertrouwen verzandt in te veel vrijheid voor kinderen waardoor ze te weinig leren, is dit fout. Scholen waar dat het geval was, hebben een negatief advies gekregen van de inspectie, stellen beiden.
Kervezee: "Het kan niet zo zijn dat kinderen van twaalf jaar alleen maar zeggen: Nou, leuke sfeer gehad op school. En vervolgens blijkt dat ze in het voortgezet onderwijs niet mee kunnen komen en uiteindelijk in de samenleving niet kunnen meedraaien. Die prijs is veel te hoog. Met te veel ideologie en grote vrijheid, blijheid verkwansel je het recht op en de plicht tot onderwijs dat ieder kind in Nederland heeft en dat verzilverd moet kunnen worden."
Voor de inspectie betekent deze vaststelling dat er voor ieder kind duidelijk moet zijn omschreven wat het de komende tijd gaat leren. Vervolgens moeten de vorderingen van het kind schriftelijk worden vastgelegd. Voor een deel van de lederwijs
achterban ging dit te ver. "Ze vonden zo'n volgsysteem te star. Maar de scholen die daar niet voor voelden. hebben een negatief oordeel gekregen en kunnen wat ons betreft niet voortgaan."
De groep rond mede-oprichtster Yolanda Eijgenstein kon zich er wel in vinden. Van een kind dat niet wil leren maar een jaar wil vissen, kan geen sprake zijn, zegt Kervezee lachend. "Het kan niet zo zijn dat kinderen alles bepalen. Je moet als kind ook af en toe je tanden zetten in iets waar je niet direct het nut van inziet. Want vanzelf de tafels gaan leren, dat willen kinderen echt niet snel"
lederwijsscholen zijn tegen verplichte toetsen, die geven te veel stress aan de kinderen. Maar hoe kun je zonder meting toch bekijken of de school wel goed onderwijs geeft? Er zijn methodes om kinderen goed te volgen zonder standaardtests, zeggen beide inspecteurs. Lassing: "Je kunt een kind bijvoorbeeld vragen om een stukje tekst voor te lezen en het op band zetten en bewaren in het dossier." Kervezee: "Of je voert een gesprek met een kind over een gelezen tekst. Een goede docent kan dan meteen bijvoorbeeld vastleggen: met tijdsbegrippen heeft hij nog moeite." Lassing: "Dat kan ook heel goed spelenderwijs, wat ze bij lederwijs veel doen."
Wel vereist deze verslaglegging vakmanschap, benadrukken ze allebei. "Het is heel naïef om te denken dat kinderen alleen maar begeleiding nodig hebben van een volwassene en verder helemaal vanzelf leren. De docent van lederwijs is een begeleider, ja, maar nog veel meer moet hij een pedagogisch en didactisch deskundige zijn."
Ook op dat punt zullen ze dit jaar de lederwijsscholen op de voet volgen, zeggen ze vastberaden.
Een speeltuin was niet de bedoeling
'Wij zijn te soepel geweest met de naam Iederwijs", zegt Yolanda Eijgenstein, mede-oprichtster en bestuurslid van deze schoolvorm, terugblikkend. "lederwijs werd synoniem.met een eigen school opzetten en verder doen wat je wilt. Dat was niet de bedoeling."
Meteen na de start van de eerste lederwijsschool in februari 2002 meldden zich andere ouders die ook een eigen school wilden beginnen. "We vonden het enthousiasme prachtig, maar sommigen begonnen te snel met te weinig voorbereiding. Dat die scholen nu gesloten zijn is begrijpelijk", zegt Eijgenstein.
"Wij begonnen zelf met een klein schooltje in Schoonhoven met zes leerlingen", vervolgt Eijgenstein. "Een particulier initiatief van enkele ouders, leerkrachten, een onderwijskundige en een pedagoog die teleurgesteld raakten in het reguliere onderwijs. We hadden geen idee dat het zoveel zou losmaken."
De pedagogen van lederwijs die nu met de inspectie hebben onderhandeld over de eisen die aan deze nieuwe scholen mogen worden gesteld, vinden niet dat ze concessies hebben gedaan aan hun ideaal. "De inspectie zei ons: We kunnen jullie niet op je mooie blauwe ogen geloven als je zegt dat het goed gaat met een kind", vertelt Eijgenstein. "Dat moest vastgelegd. Wij zijn daar, goed uitgekomen, want we zijn het ermee eens."
Wat nu als een kind een jaar wil vissen? "In de praktijk komt dat niet voor. Kinderen willen graag leren, als zij zich veilig voelen. Wat daaruit volgt is dat ze zaken oppikken, bijvoorbeeld het leren van de tafels, die ze niet leuk vinden, maar waarvan ze zelf inzien dat het belangrijk is dat ze ze leren."
Haar medebestuurslid Miriam Schreurs voegt toe: "Je leert wat voor jou relevant is op het moment dat je het tegenkomt Maar dat betekent niet: je doet maar wat. Dit is echt een school, geen speeltuin."
Ondanks sluitingen blijft lederwijs snel groeien
Dit schooljaar openen drie nieuwe lederwijsscholen hun deuren, in Horst, Leeuwarden en Delft. Daarmee komt het totaal op vijftien, meldt lederwijs. ' Ondanks een negatief oordeel van de onderwijsinspectie over acht lederwijsscholen, die het afgelopen schooljaar moesten sluiten, blijft deze nieuwe particuliere onderwijsvorm zich dus uitbreiden. "Volgens het lederwijsbestuur zijn er nog zeker twintig lokale initiatieven her en der in het land die zich oriënteren op het openen vaneen school.
Zij zijn nog niet zover dat ze dit schooljaar starten en mikken op een latere datum. Alleen al in Amsterdam staan er zeventig kinderen op een wachtlijst. Bestuurslid Yolanda Eijgenstein (39) zegt dat er, voor zover haar bekend, geen ouders zijn die hun kinderen van school halen vanwege het negatieve oordeel van de inspectie over acht lederwijsscholen. Mogelijk dat er enkelen op een wachtlijst staan die geen belangstelling meer hebben, dat weet ik niet, maar het is in ieder geval geen issue." De inspectie van het onderwijs hanteert overigens andere cijfers over het aantal lederwijsscholen, die, erkent de inspectie-woordvoerster, niet exact kloppen. Dat komt doordat particuliere scholen vooralsnog slechts door een leerplichtambtenaar worden gevolgd, en alleen op diens aanvraag de inspectie op bezoek komt. Het is dus heel goed mogelijk dat er particuliere scholen zijn die wij niet kennen." Volgend jaar wordt bij wet geregeld dat ook de niet door de overheid gefinancierde scholen onder de controle van de inspectie vallen.
