Volkskrant, 20-10-2004
Redactie
Geen lesroosters, geen klassen, geen vakken en geen lesboeken. Je leert ook veel van ratjes verzorgen, een pipo-wagen vertimmeren of samen de schoolregels bepalen. Misschien nog wel meer. Althans, dat vinden de oprichters van lederwijs, een snelgroeiend netwerk van particuliere scholen waar de kinderen zelf uitmaken wat ze willen leren.
Op zichzelf is het een goede zaak dat het onderwijs keuzevrijheid biedt. Te lang heeft de pedagogische provincie gezucht onder uniformerende vernieuwingen die van bovenaf werden opgelegd, zoals de basisvorming en het studiehuis. Sommige kinderen gedijen het beste in een relatief schoolse omgeving, terwijl andere juist gebaat zijn bij een lossere aanpak. Hoe meer variëteit, hoe meer ouders en kinderen een school kunnen uitzoeken die het best bij het kind past
Er zijn echter grenzen. Hoe vernieuwend een onderwijsmethode ook moge zijn, een kind moet ten minste wel even veel leren als op een reguliere school. Dat is bij lederwijs niet het geval. De gedachte dat kinderen zelf kunnen beslissen of en wanneer ze bepaalde vakken willen volgen, is hopeloos naïef. Bovendien moeten kinderen leren dat zij wel eens dingen tegen hun zin moeten doen. School is ook een voorbereiding op een samenleving die nu eenmaal de nodige discipline vraagt. Daarom kan school niet altijd 'leuk' zijn.
De ideeën achter lederwijs zijn niet nieuw. Sterker nog, ze doen erg ouderwets aan. Sinds Rousseau in de achttiende eeuw hebben pedagogen gepleit voor een schoolsysteem dat minder dwingend is en meer aansluit bij de belevingswereld van de kinderen zelf. Daar was ook alle reden voor. Tot ver in de vorige eeuw bestond onderwijs voor een belangrijk deel uit het opdreunen van rijtjes en jaartallen. Maar de tijd van 'boek open, mond dicht' ligt al geruime tijd achter ons. De laatste tijd wordt juist weer iets meer gehamerd op het ‘t belang van feitenkennis.
Ook in maatschappelijk opzicht is de positie van kinderen sterk veranderd. Zij zijn niet langer onmondig, maar staan in het middelpunt van de aandacht. Volgens critici van de moderne opvoedpraktijk worden zij zelfs te veel verwend. Hoe dan ook, het is belangrijk dat kinderen leren dat de wereld niet louter om henzelf draait. Ook wat dat betreft is lederwijs een slechte voorbereiding op de samenleving.
De ideologie van lederwijs stamt uit een tijd waarin kinderen in een keurslijf werden geperst. Maar kinderen zijn allang bevrijd, en het wordt juist steeds duidelijker dat die vrijheid ook haar keerzijde heeft. Een werkelijk moderne school paart een kindvriendelijke aanpak daarom aan een duidelijke structuur. Terecht heeft Minister Van der Hoeven van Onderwijs dan ook scherper toezicht op het privé-onderwijs aangekondigd.
