Verantwoordelijkheid: respons-ability
Verantwoordelijkheid is een begrip dat veel kanten heeft. Het hangt van het systeem af waarin je denkt wat je ermee bedoelt. In een systeem van opgelegde regels en plichten wordt iemand al snel verantwoordelijk gesteld. Verantwoordelijk zijn betekent dan dat je voldoet aan wat er van je verwacht wordt.
In een systeem van zelfsturing en communicatie gaat verantwoordelijkheid veel meer om het antwoord geven op jezelf en de omgeving. Vanuit het Engels vertaald wordt dit iets als ‘antwoord-kundigheid’ (respons-ability). Hoe meer bewustzijn er is en hoe meer mogelijkheden men heeft, hoe gepaster antwoord men kan geven op wat er in die situatie gevraagd wordt.
Men neemt de verantwoordelijkheid als men doorziet wat men doet, ook achteraf gezien. Men houdt zich aan regels die men doorziet en begrijpt, men hoeft niet te strijden als men mogelijkheden ziet om dingen bij te stellen omdat het systeem op bijstelling is ingesteld.
Kinderen kunnen in die mate antwoord geven op zichzelf en de omgeving voor zover ze zich bewust zijn van wat er is. Een kind kan niet de verantwoordelijkheid nemen en datgene dragen wat hij niet kan overzien. Je kunt een kind niet verantwoordelijk maken door simpel de verantwoordelijkheid bij hem te leggen. Je kunt niet zomaar iemand minister maken en zeggen dat die verantwoordelijk is voor het ministerie. Iemand moet dat zelf nemen en kunnen nemen.
Wel kan een kind de verantwoordelijkheid nemen voor wat hij doet en die dingen waar hij/zij bij betrokken is. Een ouder kind kan de verantwoordelijkheid nemen voor welke opleiding hij of zij zal doen, of de verantwoordelijkheid voor de administratie nemen.
Iederwijs gaat om het vergroten van de mogelijkheden van het kind, zodat het steeds meer verantwoordelijkheid kan nemen.
