1. Wat leer je op Iederwijs?
Deze vraag wordt vaak gesteld aan kinderen die op Iederwijs zitten en is voor veel kinderen lastig te beantwoorden. De vraag wordt vaak gesteld vanuit de eigen ervaringen met het reguliere onderwijs. Soms zit er een toon van respectloosheid in, alsof kinderen zich naar de vraagsteller moeten verantwoorden.
Als er gericht een les gegeven wordt is het duidelijk waar het over gaat. Je kunt daarom aan het einde van de les zeggen wat je hebt gehad. Op Iederwijs werkt de dagelijkse praktijk anders. Iedereen doet wat die doet, soms is er een gerichte les, maar over het geheel zijn mensen gewoon bezig.
Het wordt steeds meer bekend dat onbewuste processen een zeer belangrijke rol spelen in de keuzes die kinderen maken voor hun eigen ontwikkeling. Het is een combinatie aan factoren die op elkaar inspelen, prikkels van buitenaf, wat het bewust en onbewust van binnen oproept. Vanuit het geheel wordt vanuit het hart een keuze gemaakt. Het is niet altijd makkelijk of zelfs maar mogelijk om zicht te krijgen op hoe dit werkt en het bewust te verwoorden. Wat we kunnen zien is dat er achteraf een bepaalde positieve ontwikkeling is geweest en welk effect het heeft gehad.
We kwamen uiteindelijk op een alternatieve vraag. Als je de vraag stelt: “Wat betekent Iederwijs voor je?” krijg je een heel ander antwoord…
2. Wat als een kind niet wil leren rekenen en lezen?
Ieder kind wil leren lezen, want dit is een vaardigheid die in deze maatschappij onmisbaar is. Voor rekenen geldt hetzelfde: je wilt als kind weten hoeveel je moet betalen en of je genoeg wisselgeld terug krijgt of hoe laat het is. Het moment waarop het kind het wil leren, wanneer het er aan toe is en de wijze waarop het kind wil leren is per kind verschillend. Het ene kind kan al lezen als het vier jaar is, een ander kind leert het op tienjarige leeftijd door de Donald Duck te ontcijferen, weer een ander kind vraagt gericht les als hij acht jaar is.
Mocht het kind toch helemaal geen belangstelling voor lezen of rekenen hebben proberen we erachter te komen waarom dat is, het zou kunnen dat er ergens een blokkade zit. Daarna kunnen we kijken wat de beste vervolgstappen zijn, in overleg met het kind en de ouders.
3. Wat als een kind bijvoorbeeld iedere dag hetzelfde doet?
Kinderen kiezen hun eigen activiteiten. Er wordt veel gespeeld. Spelen is een natuurlijke staat van de grens opzoeken tussen iets wat je kent en wat je nog niet kent. Die grens maakt het spannend en leuk. Niemand gaat een uur lang alleen maar van de kant af in het water springen. Op een gegeven moment zoek je een nieuwe uitdaging: verder springen, hoger springen, achterstevoren springen, tegelijk springen met anderen, springen met een vuilniszak vol lucht in je handen, zo diep mogelijk springen, een bommetje maken. Er blijft een voortdurende stroom van ontwikkeling. Wij hebben nog niet ervaren dat kinderen een lange periode één ding doen.
Het is onze ervaring dat kinderen veel verschillende dingen op een dag doen, met een grote intensiteit. Er is afwisseling tussen inspanning en ontspanning, zoeken naar wat je gaat doen en intensief bezig zijn.
Daarbij kan iets wat er aan de buitenkant hetzelfde uitziet zeer veel aspecten in zich hebben. Je kunt met elkaar leren omgaan door in de zandbak te spelen, op de trampoline te gaan, te rekenen, te voetballen, met elkaar achter de computer te zitten of door samen te koken. Onderliggende principes zijn bij verschillende activiteiten hetzelfde.
Wat van belang is, is hoe het kind zich voelt en of het goed in zijn vel zit. Als het er bewust voor kiest om iedere dag hetzelfde te doen, vanuit zichzelf, laten we het zo. Als we geen ontwikkeling zien, of als we denken dat de keuze een keuze uit onvermogen is gaan we met het kind in gesprek om de belemmeringen te onderzoeken.
4. Kan een kind zich niet eenzijdig gaan ontwikkelen?
De kracht van wat een groep kinderen en volwassenen inbrengt aan informatie, ideeën en aanbod wordt vaak onderschat: die is zeer groot! Er is voortdurend onderling contact. Je moet op Iederwijs heel erg je best doen als je je eenzijdig zou willen gaan ontwikkelen.
5. Wat als je later merkt dat je toch iets niet weet dat je wel had willen weten?
Kinderen van onze school werd de vraag gesteld: “Leren jullie wel genoeg?” Het antwoord van het groepje kinderen was een duidelijk: “Ja”. “En als je nu erachter komt dat je iets nog niet weet, wat je toch nodig hebt?” “Nou, dan ga je het toch leren, dat is toch logisch?”
Je kunt er als school voor kiezen om een basispakket te bieden waarvan jij denkt dat kinderen dat nodig zullen hebben in de maatschappij. Je stelt dan een soort gemiddelde samen op basis van je eigen criteria. Dit is zoals het lange tijd gewerkt heeft. Wij werken veel meer vanuit wat er concreet gevraagd wordt. Als je psychologie wilt gaan studeren kun je een VWO-diploma gaan halen, of je kunt kijken welke vakken je precies nodig hebt om toegelaten te worden tot de studie, wat er precies gevraagd wordt voor het examen en daar heel gericht aan werken.
Als je zestig bent en je wilt graag een moestuin en je hebt het nog nooit gedaan kun je gaan balen dat je het nog nooit geleerd hebt en het dus niet doen, of je kunt het alsnog gaan leren.
6. Wat doen jullie met kinderen met leerproblemen?
Iets dat een leerprobleem genoemd wordt, zien wij in de eerste plaats als een probleem van de omgeving, niet van het kind zelf. Veel ‘leerproblemen’ ontstaan door druk van buitenaf, door een omgeving die niet past bij de behoeften van het kind, doordat het kind niet op een manier kan leren die het kind eigen is. Het moet passen in een systeem dat door anderen bedacht is en op een moment en op een wijze leren die anderen bepaald hebben.
Het blijkt uit onze ervaringen dat ‘leerproblemen’ die kinderen in aanleg wel hebben, niet tot uiting komen in een benadering waarin kinderen veel zelf kunnen bepalen. Waar ze hun eigen manier, tijd en tempo kunnen bepalen waarop ze iets willen leren.
Iederwijs gaat daarbij over wat de kinderen wel kunnen. We willen kijken naar de mogelijkheden, zodat het kind vertrouwen in zichzelf en de ander blijft houden.
Mocht een kind vanwege onvermogen niet kunnen lezen (wat in de praktijk overigens nog niet is voorgekomen) dan kunnen we in overleg met het kind kijken welke hulp en ondersteuning het hierbij kan en wil gebruiken.
7. Moet een kind alles uit zichzelf halen?
Een kind bepaalt wat het doet, maar staat er niet alleen voor. Iederwijs biedt met veel verschillende mensen een rijke ondersteunende omgeving. Als een kind in zichzelf vast loopt kijken we wat er nodig is.
8. Wat doe je als een kind zich verveelt?
Vervelen komt op Iederwijs voor. Het is geen verborgen verveling, maar openlijke verveling. Vervelen is een proces van zoeken. Je hebt zoveel (ver‘velen’ van veel) om je heen en in jezelf dat je alles een plek moet geven en moet ordenen. Vervelen is in die zin een soort bezinning. In eerste instantie laten we dit er gewoon zijn. Het kan een kortere of langere tijd duren.
Als een kind zich verveelt kan het ook zijn dat er iets anders aan de hand is, dat er bijvoorbeeld te weinig mogelijkheden in de omgeving zijn waardoor het kind die orde niet kàn vinden. Dit kan zijn als het kind niet weet hoe het contact kan maken met andere kinderen. Het kan ook zijn dat er te weinig aansluiting is met andere kinderen. In dat geval zal er gekeken worden naar een oplossing met elkaar.
9. Heb je een leerkrachtige omgeving vol met uitdagingen nodig?
Ja en nee. Vaak wordt in het onderwijs onder een leerkrachtige omgeving verstaan: een omgeving vol met materialen en spullen om te ontdekken, waardoor kinderen uitgedaagd worden zich verder te ontwikkelen en waar een leerkracht/begeleider dingen actief in verandert.
Een dergelijke omgeving bieden wij niet. Onze ervaring is dat een omgeving met veel verschillende mensen met veel verschillende interesses en ideeën een zeer leerkrachtige omgeving is. Deze omgeving is flexibel, interactief, confronterend en uitdagend, uitnodigend, zonder opdringerig te zijn.
Er is een basis aan lesmaterialen voor wat betreft rekenen, lezen en meer traditionele schoolvakken, tegelijk met internet. Wat speelmaterialen betreft hebben we gemerkt dat kinderen vooral werken en spelen met dingen waar ze veel fantasie in kwijt kunnen en waar ze flexibel mee kunnen omgaan: stokken, blokken, kleden, klusmateriaal, naslagwerken, kussens. Specifiek materiaal wordt zelf meegenomen of er wordt door de kinderen voor gezorgd.
10. Werken jullie met methodes?
Kinderen leren dingen bij ons in eerste instantie door wat ze in de praktijk tegen komen (bijvoorbeeld rekenen: het kasboek bijhouden, inkopen doen voor het maken van de appeltaart, het gooien met dobbelstenen) en taalvaardigheden door het vele communiceren met elkaar, je goed uitdrukken in de schoolbijeenkomst, het schrijven van een brief. Soms moet je iets heel gericht leren voordat je het kunt en dan is een methode handig. Vaak weet een kind heel precies wat het wil leren en op welke manier. Omdat dit leren heel gericht is en omdat het kind al vanuit zichzelf gemotiveerd is, hebben methodes die heel doelgericht zijn vaak de voorkeur, dus methodes zonder afleiding in de vorm van tekeningetjes, verhaaltjes en dergelijke. Als kinderen willen rekenen werken kale rijtjes sommen heel goed, eigenlijk een heel ouderwetse aanpak. Voor het leren van grammatica en spelling geldt iets dergelijks. Methodes voor geschiedenis en aardrijkskunde zijn bij ons niet makkelijk bruikbaar. Als er een specifieke vraag ligt naar informatie is een naslagwerk of internet gemakkelijker en effectiever.
11. Kun je bij jullie ook examens doen?
Wat betreft vervolgopleidingen: er zijn dan verschillende mogelijkheden om aan de 'norm' van zo'n opleiding te voldoen. Een mogelijkheid is om staatsexamens te doen. Deze kunnen in deelcertificaten behaald worden en geven een leerling de mogelijkheid zich te concentreren op enkele vakken tegelijkertijd. Binnen Iederwijs zijn er contacten met opleidingsinstituten. Daarnaast zijn er ook andere methoden om een bepaalde opleiding te kunnen gaan volgen.
12. Hoe werkt een schoolkring?
| In het algemeen werkt het zo: iedere week is er een Schoolkring. Ieder kind kan daarbij aanwezig zijn, evenals de Iederwijzers. Iedereen kan punten inbrengen om te bespreken. Het gaat om zaken als de organisatie van activiteiten (“Ik wil een griezelfeest organiseren”), de besteding van het maandelijkse budget (“Mag ik een mixer kopen?” “Hebben we die nodig, hoe duur is dat, het moet wel een echt goede zijn, enz”), gedrag (opruimen bijvoorbeeld), tot en met de aanname van nieuwe iederwijzers. |  |
Punten worden meestal in de loop van de week op het bord geschreven, zodat iedereen ze van tevoren kan lezen. Kinderen kijken of er iets bij zit wat zij belangrijk vinden. Zo ja, dan komen ze en zo niet, dan blijven ze weg. Er wordt gewerkt met rondjes waarbij ieder aan het woord kan komen. Op deze manier wordt ieder gehoord, kan ieder zeggen wat hij te zeggen heeft en wordt er echt naar elkaar geluisterd. Bij de besluitvorming werken we volgens het principe van “alle stemmen gelden”. Ongeacht leeftijd, vier of zestien of eenenveertig jaar; er wordt pas een besluit genomen als niemand van de aanwezigen bezwaar maak.t. Op deze manier wordt alles meegenomen en wordt het besluit gedragen. De besluiten die genomen zijn worden gerespecteerd, ook door de kinderen die er niet bij aanwezig waren.
13. Wat moet je kunnen als begeleider?
Kinderen antwoordden op deze vraag: “Iemand moet echt zijn.” Een iederwijzer moet congruent zijn: wat iemand zegt moet overeenkomen met de intentie en met wat iemand voelt en denkt. Kinderen verwachten niet dat je perfect bent, wel dat je naar ze luistert als ze iets te zeggen hebben. Wat er nodig is, is een open houding, kunnen luisteren naar de ander, kunnen luisteren naar jezelf, kunnen verwoorden wat je ziet, denkt en voelt en kijken naar mogelijkheden en niet naar beperkingen.
Het gaat in de eerste instantie om de relatie die je het met het kind hebt. Vakkennis is belangrijk, maar is de relatie niet goed, dan kiest het kind niet voor jou, hoe goed je je vak ook verstaat. In deze benadering krijg je hierover dus heel duidelijke feedback van de kinderen en dat kan confronterend zijn. Als begeleider moet je naar jezelf willen en durven kijken.
Voor mensen die begeleider worden en uit het onderwijs komen is het soms omschakelen. Een aantal vaardigheden en patronen zijn binnen Iederwijs niet meer functioneel.
Vaardigheden die op een Iederwijs-school zeer van belang zijn, zijn actief kunnen luisteren (Gordon), kennis hebben van en ervaring hebben met de sociocratische besluitvorming en kinderen kunnen begeleiden in het oplossen van hun conflicten.
14. Hoeveel begeleiders heeft een Iederwijs-school?
Een basis van drie volwassenen is erg prettig, los van het aantal kinderen: je kunt makkelijk met elkaar communiceren, je kunt makkelijk met een kind mee de stad in, of zelf even afstand nemen als je daar behoefte aan hebt. Je hebt zelf ook de vrijheid om te kiezen wat je wilt doen. “Als je iets van de kinderen wilt, moet je het eerst zelf doen.”
Daarbij leer je ontzettend veel van elkaar omdat je van elkaar ziet hoe een ander het doet.
Het voordeel van de verschillende iederwijzers is dat er iedere dag een ander aanbod is. Iedere vrijwilliger neemt zijn eigen interesses, kennis en ervaring mee. De één weet veel van textiel, de ander kan goed koken, de volgende weet veel van computers, of heeft veel algemene kennis. Iedere dag heeft zo zijn eigen mogelijkheden.
De ervaring van andere scholen is dat als je meer kinderen hebt dat de kinderen steeds meer met elkaar doen. Kinderen leren het meest van elkaar en minder van de volwassenen.
Dat er meerdere begeleiders voor minder kinderen zijn wordt soms met jaloezie bekeken. Blijkbaar willen meer mensen meer aandacht aan kinderen kunnen geven. Wij zien het niet als luxe, maar als noodzaak. Het is een geweldige investering die je kunt doen in de toekomst van je kind en het land.
